Strzyzowice.pl - strzyżowicki portal informacyjny

Psary posiadają tradycje przemysłowe, bowiem najstarsza kopalnia węgla kamiennego w Zagłębiu Dąbrowskim powstała tutaj w 1789 roku. Odkrycia archeologiczne dowodzą, że na terenie gminy ludzie żyli już w czasach prehistorycznych.Na jednym z okolicznych wzgórz, Mogilnicy, znaleziono szczątki cmentarzyska związanego z kultem prasłowiańskim.Obszar gminy posiada wysoką w skali całego regionu rangę ekologiczną. Największym bogactwem są lasy, stanowiące zwarty kompleks o powierzchni blisko 600 ha. Wschodnią granicą gminy płynie rzeka Czarna Przemsza, której wody zakwalifikowane są do II klasy czystości. Możliwości rozwojowe stwarzają również tereny przeznaczone pod zabudowę.Aktualnie największym atutem gminy jest powstające osiedle domów jednorodzinnych Malinowice, gdzie Inwestor Górnośląski S.A., spółka zależna Funduszu Górnośląskiego S.A. w Katowicach buduje 74 domki jednorodzinne o wysokim standardzie budowlanym pod indywidualne zapotrzebowania prywatnych właścicieli.

2. Rys historyczny.
Gmina Psary ma dopiero 25 lat, ale miejscowości które wchodzą w skład jej granic administracyjnych mają swą długa historię. Pierwsze źródła pisane wspominając nich na początku XIV wieku. Od schyłku paleolitu aż do neolitu na tych terenach trwało bardzo intensywne osiedlanie się człowieka. W epoce kamienia zamieszkały tu człowiek wyrabiał broń i narzędzia użytkowe z kamienia. Im bliżej naszych czasów, w epokach brązu i żelaza coraz więcej śladów naszych przodków jak chociażby cmentarzysko na wzgórzu Mongilnice w Psarach. W czasach nam bliższych ziemie te wędrowały od władców krakowskich do śląskich, aby przez długi czas pozostać w administrowaniu księstwa siewierskiego. Po powstaniu styczniowym administrację na tym terenie objęła Gubernia Piotrkowski. W 1867 roku obecne terytorium przyporządkowano do gminy Bobrowniki, Gzichów i Wojkowice Kościelne. Po odzyskaniu niepodległości teren podzielony został na dwie gminy. Do gminy Łagisza należały: Gródków, Sarnów, Preczów, Psary. Do gminy Wojkowice Kościelne: Brzękowice, Dąbie, Goląsza, Góra Siewierska, Malinowice, Strzyżowice. Podczas kolejnego podziału administracyjnego na gromady, powołano Dąbie, Psary, Sarnów, Strzyżowice. W 1973 roku gromady połączono i po niewielkich korektach granic powstała gmina Psary. Badania terenu gminy wykazały równiej że w niedalekiej przeszłości była tu zasobna baza dla przemysłu węglowego. W rok 1789 wydobyto pierwszą tonę węgla w kopalni Hoym (Tadeusz).

Położenie Gminy.
Gmina Psary o powierzchni 4.570 ha, leży w północnej strefie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Otoczona jest wyspowymi wzgórzami triasowymi, a w część centralnej rozciąga się Kotlina Psarska. Wschodnią granicą płynie rzeka Czarna Przemsza, której wody zakwalifikowane są do II klasy czystości. Gmina Psary utworzona jest z 10 sołectw.W aktualnym układzie administracyjnym gmina sąsiaduje z gminą:
- Bobrowniki (sołectwo Góra Siewierska i Strzyżowice)
- Mierzęcice (sołectwo Dąbie, Goląsza, Brzękowice)
- Wojkowice (sołectwo Strzyżowice i Psary)
- Będzin (sołectwo Gródków, Psary, Sarnów)
- Dąbrowa Górnicza (sołectwo Sarnów, Preczów)
Dużą zaletą położenia gminy jest bliskie sąsiedztwo dużych miast: Sosnowca, Dąbrowy Górniczej, Bytomia a także samych Katowic.

Ludność.
Liczba mieszkańców wynosi ogółem 10.827 osób. Kobiety stanowią 53% populacji. Liczną grupę wiekową stanowią osobyw wieku 45-65 lat. Jednak największym atutem gminy jest fakt, że około 33% mieszkańców to ludzie do 25 roku życia.Społeczeństwo gminy Psary jest jednorodne pod względem etnicznym. W 10 sołectwach zarejestrowanych jest 3.050 domostw.

Środowisko naturalne.
Klimat gminy nie posiada właściwości, które w znacznym stopniu różniłyby go od klimatu całej Polski. Pewne warunki wpływające na nikłe różnice klimatyczni pochodzą stąd, ze obszar ten jest położony w południowo-zachodniej części Polski. Obszar ten cechuje skrajna nieregularność oraz zmienność czynników atmosferycznych. średnia temperatura stycznia - l stopień C do - 2 stopni C, z lipca 19 stopni C. Suma rocznych opadów atmosferycznych około 600 mn. Klimat charakteryzuje się małą ilością wiatrów. Mają one przeważnie kierunek południowo-zachodni. Wiatry silne należą jednak do rzadkości.

Przyroda, sport i rekreacja.
Największym bogactwem naturalnym gminy są lasy. Stanowią one połączenie pomiędzy lasami ząbkowickimi, a lasami tarnogórskimi. W planach zagospodarowania gminy myśli się o powiększeniu ich powierzchni, jak również o wprowadzeniu w ten teren zabudowy rekreacyjnej. Duża grupa młodzieży ma do dyspozycji 6 boisk sportowych. Około 200 młodych piłkarzy ma możliwość podnoszenia swoich umiejętności sportowych oraz rozwoju fizycznego. W centrum gminy tuż obok budynku Urzędu znajduje się stadion LKS Iskra Psary, miejsce spotkań rocznicowych, dożynkowych i festynów.

Edukacja.
W gminie Psary jest obecnie 5 szkół podstawowych, 2 przedszkola i dwa oddziały Przedszkolne.
Szkoły:
- Szkoła Podstawowa im. Józefa Piłsudskiego w Psarach
- Szkoła Podstawowa im. Stanisława Polakowskiego w Strzyżowicach
- Szkoła Podstawowa im. Emilii Gierczak w Grodkowie
- Szkoła Podstawowa im. Alfreda Szklarskiego w Sarnowie
- Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Kościuszki w Dąbiu
Przedszkola:
- Przedszkole Publiczne w Sarnowie
- Przedszkole Publiczne w Strzyżowicach
Oddziały Przedszkolne:
- Dąbie
- Gródków

3. Ścieżki rowerowe.
Długotrwałym i skomplikowanym działaniom sił przyrody zawdzięczamy istnienie charakterystycznego krajobrazu gminy.Jego niepowtarzalną ozdobą są pełne uroku typowe dla Wyżyny śląskiej pagórki, powstałe w wyniku całej serii zlodowaceń.Można też zauważyć w doskonały sposób odsłonięte utwory karbonu i triasu oraz najmłodsze piętra trzeciorzędu i czwartorzędu. Jeżeli do tego dodać, że są one porośnięte rzadką roślinnością i zamieszkałe przez ginące gatunki ptaków i płazów, to trudno przejść obok tematu zagospodarowania tych terenów obojętnie. Po raz pierwszy znalazł on swoje odbicie w studium przestrzennego zagospodarowania gminy. Większość ciekawych zakątków połączonych chociażby polną ścieżką, została wpisana pod hasłem ścieżki rowerowe. W wielu miejscowościach ich uruchomienie będzie wymagać dużo pracy, ale to wszystko się opłaca. Dobrze rozwinięta sieć dróg asfaltowych sprawia, że dojazd do tras rowerowych może i pieszych, a w okresie zimowym nawet i narciarskich, można uznać za łatwy. Przejeżdżając od strony Katowic można rozpocząć wycieczkę przy szkole w Grodkowie. Tu, w bardzo łagodnym zjeździe na wschód, wzdłuż lasu przy budynkach SKR-u, kierujemy się na malutki przysiółek Stachowe. Mijamy, przepływającą pod mostem szlaku kolejowego Tarnowskie Góry - Ząbkowice, rzeczkę Psarkę, która była niegdyś siłą napędową młyna. Wzdłuż całej trasy przebiegają rowy wypełnione roślinnością wodną, a w leśnych zagłębieniach można spotkać kosaciec żółty, zaś na rozległych powierzchniach nieużytków, które w przyszłości mogą być przeznaczone na pola golfowe, całe połacie trzciny.Po spokojnym rozgrzaniu nóg przychodzi czas na lekki wysiłek. Północnym kursem przy ciągle podnoszącym się terenie wjeżdżamy na ulicę Akacjową. Po wjeździe na ulicę Malinowicką, tuż obok Urzędu Gminy w Psarach aż do Malinowic, cały odcinek pokonujemy po dywaniku asfaltowym. Prawie poziomy teren sprawia, że bardzo szybko następuje regeneracja sił uczestników przejażdżki. Po skręcie w lewo na ulicę Ogrodową, tuż za kaplicą, wczesną wiosną możemy spotkać liczne stanowiska kaczeńcy i kosaćcy żółtych. Jednak największą atrakcją Malinowic jest stary dwór. Remontowany przez obecnego właściciela powraca do dawnej świetności. Pozostał tutaj fragment dworskiego parku z okazałą lipą,która była świadkiem wielu wydarzeń. Dalsza jazda na zachód prowadzi do tzw. drogi Na Buka. Tu właśnie krzyżują się główne trasy rowerowe przebiegające przez gminę. Po skręcie w prawo, przez rozległe łąki w Goląszy i Brzękowicach podążamy do grzbietów triasowych wniesień. Po przejechaniu Brzękowic Dolnych w dość stromym podjeździe mijamy zakład przeróbki drewna, stare ujęcie wody pitnej. Dla wytchnienia na chwilę zatrzymujemy się przy zabytkowej kapliczce.Jedna z legend głosi:

Dzwonek zabudowany w tej kapliczce miał taką moc, że jego dźwięk był w stanie rozpędzić burze i nawałnice.Kiedyś pewna dziewczyna wychodząca za mąż miała być żegnana z domu przy dźwiękach kapeli. Na próżno tego oczekiwała.Dalej legenda głosi, że wtedy to jeden z mieszkańców, aby zadrwić z panny młodej Stary dwór chciał orkiestrę naśladować dzwonkiem. I wtedy okazało się, że dzwonek utracił swoją moc, a dźwięk zamilkł.

Krajobraz w tej części gminy jest prawie górski. Występujące tu gatunki drzew takich jak: buk, modrzew i brzoza w czasie wiosennej wegetacji swoją zielenią mocno zaznaczają się w panoramie Płaskowyżu Twardowickiego. Dalsze podróżowanie na zachód, grzbietami wapiennych skał, a popularnie Wałem, to okazja do odnalezienia wśród traw rzadkiego już u nas gatunku dziewięćsiła bezłodygowego. Z polnej drogi wjeżdżamy na ulicę Kościuszki w Górze Siewierskiej. Wśród licznych jeszcze nieotynkowanych zabudowań, można spotkać bardzo charakterystyczną cechę ich wszystkich. Kamień wapienny był tu przez cały czas rozwoju sołectwa podstawowym materiałem budowlanym. Dociekliwy obserwator ma również okazję do zapoznania się z ciekawostką przyrodniczą. Właśnie tu, prawie że na szczytach gminy,spokojnie od wielu, wielu lat pracuje źródełko doskonałej wody. Centrum Góry Siewierskiej, to skrzyżowanie kilku ulic.Stąd, przyjmując kierunek orientacji południowy, wszystkie drogi prowadzą do Rogoźnika i dalej, aż w głąb województwa śląskiego. Ten krótki sygnał o tym, że teren gminy to doskonałe miejsce na sobotnio-niedzielny wypoczynek na rowerze,nartach jest bodźcem dla wszystkich, którzy chcą lepiej żyć i dla tych, którzy te możliwości powinni zapewnić.Sąsiedztwo gminy Psary z dużymi miastami powinno zachęcać ich mieszkańców do korzystania z walorów krajobrazowo-przyrodniczych naszego regionu. Podejmując tak przyszłościowy temat chcemy przybliżyć naszym czytelnikom, że jest szansa na to, aby zarabiać na turystyce. Polityka gminy idzie w kierunku zainicjowania działań do wyłonienia liderów lokalnych, niezbędnych do przełamania barier mentalności społecznej gminy, szczególnie do poszukiwania nowych, niekonwencjonalnych sposobów wykorzystania terenów rolnych. Jako przykład niech posłuży wykorzystanie terenów wiejskich Dolnej Austrii. Uznawane 20 lat temu za najuboższe w Europie, dzięki realizacji dewizy Trzeba mieć szalone pomysły, żeby coś zmienić, tereny te są aktualnie przykładem sukcesu na miarę europejską.Bardzo pomocne w tych działaniach mogą okazać się doświadczenia np. Polskiej Federacji Turystyki Wiejskiej lub działania Fundacji Demokracji Lokalnej. Również Redakcja naszego pisma Echo gminy Psary zgłasza swoją deklarację do informowania mieszkańców o tym, co warto wykorzystać z darów przyrody w naszej gminie, aby lepie żyć i spędzać wolny czas. Wszystkim turystom życzymy sukcesów w poznawaniu ciekawych zakątków Ziemi Psarskiej.

Autor: Bolesław Ciepiela