Powiat będziński, jako jednostka administracyjna, powstał w roku 1867 i włączono go do terytoriów byłego zaboru rosyjskiego. Obejmował obszar 359 km2, na którym było 8 miast: Grodziec, Strzemieszyce Wielkie, Wojkowice, Ząbkowice, Kazimierz Górniczy, Klimontów, Porąbka i Zagórze, jedno osiedle Maczki i 15 gromad: Bobrowniki, Dąbie, Dobieszowice, Łagisza, Łosień, Okradzionów, Psary, Rogoźnik, Sarnów, Strzyżowice, Strzemieszyce Małe, Tucznawa, Ujejsce, Wojkowice Kościelne.
Na wsi będzińskiej ukształtowało się środowisko chłopsko-robotnicze. Historycznie obszar ziemi będzińskiej obejmował większy zasięg terytorialny. W skład jego wchodziły wyłączone z granic powiatu terytoria miast Sosnowca, Będzina, Czeladzi i Dąbrowy Górniczej. Ponadto do regionu zagłębiowskiego włączono także etnicznie przynależne ziemie, zawierciańską i myszkowską.
O szeroko rozwiniętym życiu w okresie historycznym świadczą liczne zabytki, które pozostały na terenie ziemi będzińskiej po dziś dzień, m.in. w Grodźcu na wzgórzu Doroty znajduje się zabytkowy kościół z I połowy XVII w., a z początku XIX w. pałac wkomponowany w krajobrazowy park także z tamtego okresu, w Dobieszowicach zachował się niezwykle ciekawy dwór szlachecki wybudowany w 1653r., w Kużniczce Nowej dwór wzniesiony w 1759r., w Twardowicach stosunkowo młodszy, bo z I połowy XIX w. dwór, a obok niego czworak dworski, w Malinowicach na uwagę zasługuje zachowany częściowo park dworski założony na przełomie XVII/XVIII w. oraz ślady podziałów na kwatery, w Myszkowicach przetrwał mur otaczający folwark pochodzący z XVII/XVIII w., zabytkowy spichlerz dworski w Wojkowicach Kościelnych z końca XVII w.
W ciągu wieków swojej historii ziemia będzińska przeżywała mnóstwo burzliwych wydarzeń i odmian losu. Teren pograniczny nie sprzyjał spokojnemu życiu mieszkańców. Ale mimo to życie tutaj bujnie kwitło od najdawniejszych czasów. Przez ziemie będzińskie, prowadził szlak handlowy z północy na południe, ze Śląska do Krakowa. Przemsza w dawnych wiekach była rzeką spławną. Będzin jako miasto królewskie miał niezwykłe prawo do organizowania jarmarków przygranicznych. Sprzyjało to w pokojowych okresach rozwojowi handlu, miast, osiedli i wiosek. Z kolei w czasie wojen bogate miejscowości nęciły napastników, pustoszono je więc bezlitośnie. Ponadto miasta i wioski najeżdżały i grabiły pograniczne bandy rozbójników.
Ziemia będzińska, w tym m.in. Strzyżowice, dzieliła wszystkie dobre i złe czasy razem z państwem Polskim. W okresie zaborów w latach 1795-1806 okupowali tutejsze tereny Prusacy. Po wojnach napoleońskich weszły one w skład Cesarstwa Rosyjskiego. Pozostawały pod administracją zaboru rosyjskiego do czasu I wojny światowej.
W latach po II wojnie światowej następował powolny, systematyczny rozwój życia kulturalnego wsi będzińskich. W 1969 r. na tym terenie było 10 bibliotek gromadzkich: w Bobrownikach, Dąbiu, Dobieszowicach, Łagiszy, Łośniu, Okradzionowie, Strzemieszycach Małych, Ujejscu i Wojkowicach Kościelnych oraz 10 bibliotek związkowych, zakładowych i dwie biblioteki wiejskie przy RZMO w Rogoźniku i Klinkierni "Gródków" w Gródkowie. O ile biblioteki miejskiej obejmowały swym zasięgiem rejony administracyjnie podległe terenowym radom narodowym, z wyjątkiem niektórych bibliotek gromadzkich, jak GBP w Malinowicach, Preczowie, Sarnowie i Łagiszy, które miały poszerzone pole działania w tych miejscowościach, jakie przylegały do sąsiednich gromad nie posiadających bibliotek, to biblioteki związkowe służyły potrzebom pracowników i uzupełniały niejako działalność bibliotekarską w miejscach ludzi pracy. Poza tym było wówczas w powiecie 46 bibliotek w szkołach podstawowych. Wtedy już planowano uruchomienie 3 dalszych bibliotek: w Sarnowie, Psarach i Strzyżowicach, aby wypełnić lukę w sieci bibliotek działających na terenie wiejskim.
W tym czasie działały w powiecie będzińskim 43 kluby "Ruchu", w tym 19 zlokalizowanych w placówkach rad narodowych. Przewidziano także wzrost sieci bibliotecznej przez uruchomienie filii w miastach i na wsi, w tym m.in. w Górze Siewierskiej i Preczowie.

Autor: Bolesław Ciepiela

Powrót

Gromadzka Biblioteka Publiczna w Strzyżowicach rozpoczęła swoją działalność 1 stycznia 1969r. Początkowo mieściła się przy ulicy Szosowej w budynku prywatnym Teresy Flak, która również pracowała jako bibliotekarz. Pierwszego wpisu do księgi inwentarzowej księgozbioru dokonano 30 grudnia 1968r. Część księgozbioru oraz wyposażenie zostało przekazane przez Powiatową Bibliotekę Publiczną w Będzinie, która nadzorowała działalność oraz zaopatrywała w literaturę.
Na dzień 31 grudnia 1969 biblioteka posiadała już księgozbiór w ilości 1087 woluminów. W tym były książki: literatura piękna dla dzieci - 181, literatura piękna dla dorosłych - 559, literatura popularno-naukowa - 347.
W tym pierwszym okresie placówka urzędowała cztery razy w tygodniu. W 1969r. wypożyczono ogółem 913 woluminów, w tym: literatury pięknej dla dzieci - 459, literatury pięknej dla dorosłych - 370, literatury popularnonaukowej -84.
W 1972r. biblioteka została przeniesiona do nowej siedziby, budynku Ochotniczej Straży Pożarnej w Strzyżowicach. Zajmowała pomieszczenie o powierzchni 16m2. W tym czasie zmienił się też pracownik, na 1/2 etatu pracowała w bibliotece Henryka Ślęzak, nauczycielka Szkoły Podstawowej w Strzyżowicach.
W 1976 r. placówka zmieniła nazwę z Gromadzkiej Biblioteki Publicznej w Strzyżowicach na Gminną Bibliotekę Publiczną w Psarach Filia nr 2 w Strzyżowicach. Nadzór merytoryczny sprawowała Miejska Biblioteka Publiczna w Będzinie.
Z dniem 1 września 1980r. kierownictwo objęła Krystyna Białas. Od 1 paĽdziernika 1984r. Gminna Biblioteka Publiczna w Psarach otwarła Punkt Biblioteczny w Górze Siewierskiej przy ulicy Szopena 1. Podlegał on Filii nr 2 w Strzyżowicach. Był czynny dwa razy w tygodniu. Liczył 845 woluminów i systematycznie raz na kwartał doposażano go w nowości wydawnicze.
W wyniku starań radnych Strzyżowic - Genowefy Flak, Macieja Czerwińskiego i kierownika Gminnej Biblioteki Publicznej w Psarach mgr Krystyny Pawlik, z dniem 23 listopada 1984r. biblioteka została przeniesiona do nowego, większego pomieszczenia o powierzchni 36m2 w mieszkaniu prywatnym Tadeusza Nowaka przy ulicy Belnej. Nowa lokalizacja miała dwa pomieszczenia. W pierwszym wydzielono kącik czytelniczy liczący 10 miejsc, w drugim pomieszczeniu zgromadzony został księgozbiór.
Na przełomie I kwartału 1989r. biblioteka po raz czwarty zmieniła swój lokal. Otrzymała nowe pomieszczenie o powierzchni użytkowej 91m2 w budynku Przedszkola w Strzyżowicach. Mieści się na I piętrze i ma osobne wejście. Posiada CO, WC i ciepłą wodę. Od 1 marca 1989r. kierownikiem biblioteki została Henryka Jeziorna. W ostatnim okresie czasu, w IV kwartale 1989r., został zlikwidowany Punkt Biblioteczny w Górze Siewierskiej z powodu wymówienia lokalu przez właściciela budynku.
Przez wszystkie lata istnienia biblioteki prowadziła ona działalność kulturalno-oświatową. Organizowała wystawy książek o tematyce związanej z przypadającymi rocznicami literackimi i ważnymi wydarzeniami historycznymi. W miesiącu maju każdego roku w bibliotece odbywa się "Pasowanie na czytelnika" uczniów klasy I miejscowej szkoły podstawowej. Dzieci i młodzież chętnie uczestniczą w wycieczkach organizowanych do biblioteki.
Aktualnie w 1994r., biblioteka liczy 11581 woluminów i 337 czytelników, w tym młodzieży do lat 15 (172), młodzieży w wieku 16-19 lat (69), w wieku 20-29 lat (37) i powyżej 30 lat (49). Wypożyczono w tymże okresie czasu 6418 woluminów, w tym literatury pięknej dla dzieci - 1902, literatury pięknej dla dorosłych - 3830, literatury popularno-naukowej - 686.
Biblioteka cieszy się uznaniem wśród mieszkańców Strzyżowic.

Autor: Bolesław Ciepiela

Powrót

O początkach sportu w Strzyżowicach z lat 20-ych wspomina Izydor Przybyłek w swym pamiętniku rodzinnym. Będąc chłopcem pasł krowy, poza dniem pierwszej komunii św., kiedy w pamiętny dzień był odświętnie ubrany, miał elegancki garnitur. Po komunii otrzymał 2 zł od rodziców, by zrobić sobie wspólne zdjęcie z kolegami. Należeli do nich trzej chłopcy, w tym Ludwik Mańka i Józef Nowak. Każdego innego dnia pasł krowy, trzymając je na powrozach. Ponieważ trawy na miedzach między zbożami nie starczało, ojciec wynajął miejsce pasenia krów na nasypie starej carskiej kolei od mostu aż za wykop pod Rogoźnikiem, gdzie był przejazd przez nasyp do gruntów rogoźnickich w "Ponikwi". Tam znajdowała się granica, dalej wynajmowali gospodarze z Rogoźnika. Najemców na wypas bydła na tym nasypie było więcej, ośmiu a może dziesięciu. Gdy pasiono trzodę razem, krów nie pilnowano, wtedy dzieci miały "labę". Grały w piłkę lub guziki.
Na prawdziwą piłkę nie mieli pieniędzy. Zrobiono ją z pończochy wypchanej w środku szmatami. Bramka była z dwóch kamieni. Powstawała czasem kłótnia kończąca się najczęściej spostrzeżeniem, że którejś z krów nie ma. Przychodziło krótkie opamiętanie z emocji piłkarskich, nawrót krów do stada i gra rozpoczynała się od nowa. Przegrywający i nie mający szczęścia, często odrywał guziki od ubrania, by grać dalej. Przez to znów w domu były niepotrzebne kłopoty. Krowy z tego powodu, że opiekunowie bydła grali zawzięcie, szły na łąkę dworską, co kończyło się zajęciem krów. Rodzice zmuszeni byli wykupić swe krowy za odpowiednią zapłatą, ale pasterz otrzymywał w domu lanie.
Około 1937-1938r. istniał już Klub Sportowy "Zapalczywianka". Założycielem był Józef Kuszewski, który w tym czasie grał w Klubie Sportowym "Solvay" w Grodźcu, jako bramkarz. On później został trenerem strzyżowickiej drużyny. Grano w piłkę nożną na pastwiskach pod Wojkowicami. Do zawodników należeli m.in.: Eugeniusz Hrabi, Stanisław Pawik, Stanisław Koszelski, Władysław Koszelski. Przed 1939r. w zawodach z Klubem Sportowym "Sarmacja" zagrał w obronie Józef Kuszewski. Gdy wbił bramkę, piłka wpadła do niej z taką siłą, że aż pękła poprzeczka.
W czasie II wojny światowej istniał w Strzyżowicach Klub Sportowy, ale uczestnicy nie byli zrzeszeni. Pewnego dnia, w czasie gry w piłkę nożną, podeszli żandarmi i zabrali grającym piłkę. Otrzymał ją dopiero po interwencji Eugeniusz Hrabi, syn Tadeusza Hrabiego - nauczyciela i sołtysa.Początki zorganizowanego sportu w Strzyżowicach datują się dopiero po II wojnie światowej, w 1945r. Wtedy powstał Klub RKS Strzyżowice. Początkowo rozgrywano mecze piłki nożnej na boisku sportowym urządzonym po byłej kopalni "Andrzej II" w Strzyżowicach. Zlokalizowano go w dół od ulicy 1 Maja przy polnej drodze prowadzącej równolegle z nasypem kolejki wąskotorowej na południe do posesji Jana Blocha "na pastwiskach". Boisko to wykonano systemem gospodarczym.W 1947r., gdy zawodnicy poszli do wojska, klub uległ rozwiązaniu. Do 1960r. prowadzono sekcję tenisa stołowego w byłym dworze, a także uczestniczono w sporcie masowym, biegach, rozgrywkach powiatowych i grano również dorywczo w piłkę nożną.
W 1961r. przystąpiono do budowy boiska sportowego pod "Wałem", przy ulicy Podwale. Prowadzono ją systemem gospodarczym do około 1970r.Ponownie drużyna piłki nożnej powstała w 1974r. Wtedy Klub przyjął nazwę Ludowy Zespół Sportowy "Jedność" w Strzyżowicach. Nazwa ta zosta¬ła przyjęta z inicjatywy ówczesnego kierownika szkoły Czesława Gawrona, a miała przypominać potrzebę jedności we wsi. Klub posiadał sekcję piłki nożnej. Uczestniczył w zawodach organizowanych przez Radę Gminną LZS i Radę Wojewódzką LZS. W tym czasie została zgłoszona drużyna do rozgrywek piłki nożnej w klasie "B", podlegając Okręgowi w Sosnowcu. W latach 1976-1977 wybudowano szatnię w czynie społecznym z udziałem młodzieży i społeczeństwa pod przewodnictwem prezesa Czesława Pierzchały. Istniejące dziś boisko sportowe, obsadzone wokół topolami, zostało wybudowane przy dużym, osobistym zaangażowaniu Cz. Pierzchały, prezesa. Klub w całym okresie istnienia miał średnio co roku 60 członków i bazował na młodzieży w wieku 16-22 lat. Rozgrywał zawsze mecze w klasie "B".
Z ważniejszych osiągnięć Klubu Sportowego w Strzyżowicach warto wymienić m.in. zajęcie I miejsca w halowym turnieju w Olkuszu w latach 1987 i 1988. Uczestnicząc w imprezach masowych organizowanych przez gminę oraz województwo, zajmował czołowe miejsca.
Prezesami Klubu Sportowego w ostatnim okresie czasu byli: Kazimierz Dyszy, Czesław Gawron, Stanisław Dutkiewicz, Józef Mańka, Janusz Pecela. Od 1974r. do 1992r. prezesem był Czesław Pierzchała. Obecnie jest nim Jerzy Flak. W okresie działalności Czesława Pierzchały jako prezesa, duży wkład pracy w rozwój sportu wniósł Antoni Pycia. Zasłużonymi i wyróżniającymi się zawodnikami w sporcie strzyżowickim byli m.in.: Nowaki, Przybyłki, Hrabia, Dutkiewicz, Białasy, Flaki, Woźniaki, Szydło.W tym miejscu warto też wspomnieć, że w szkole w Strzyżowicach istnieje od dawna Szkolny Klub Sportowy prowadzony przez nauczycielkę mgr Krystynę Ziębę.

Autor: Bolesław Ciepiela

Powrót do działu Sport